هفتم صفر شهادت امام حسن مجتبی علیه السلام را احیاء کنیم + استفتاء از مراجع + اقوال تاریخی

هفتم ماه صفر در میان مراجع و علمابه خصوص در شهر قم به عنوان روز شهادت امام حسن مجتبی علیه السلام روز عزا و تعزیه است و علمای شیعه همواره به این موضوع ملتزم بوده اند .

سابقه این موضوع در شهر قم از زمان حضرت آیت الله حائری شیرازی است و هنوز هم علما و مراجع بر اساس همان سنت ، روز هفتم صفر را روز شهادت امام حسن مجتبی علیه السلام می دانند و مجلس عزاداری برپا می نمایند .

هفتم صفر از سال ها پیش در میان بزرگان و علمای حوزه به عنوان روز شهادت قوی تر بوده است و جنبه عزا و سوگواری در آن بیشتر است تا جنبه شادی و گرامیداشت ولادت امام موسی کاظم علیه السلام و این سیره همچنان تا امروز ادامه دارد .

همچنین از شاگردان مرحوم شیخ عبدالکریم حائری مؤسس حوزه علمیه و ایت الله بروجردی نیز نقل میشود نظر این دو بزرگوار در خصوص سالروز شهادت امام حسن مجتبی روز هفتم ماه صفر بوده است و با تعطیلی دروس این روز را به عزاداری میپرداختند حوزه علمیه نجف هفتم ماه صفر را به مناسبت شهادت امام حسن مجتبی علیه السلام تعطیل میباشد و مراسم سوگواری برگزار میکنند .

نظر برخی مراجع عظام تقلید درباره هفتم صفر

پاسخ آیت الله وحید خراسانی :

بسم الله الرحمن الرحیم

به آنچه فقیه محقق ، موسس حوزه علمیه قدس سره فرموده اند ، باید عمل شود .

پاسخ آیت الله سید صادق روحانی :

باسمه جلت اسمائه ، جماعتی از محققین و علما مانند شیخ مفید ، شهید و کاشفالغطاء بعد از تحقیق ، روز هفتم صفر را روز شهادت آن حضرت نوشتهاند من هم موقعی که در این مورد تحقیق میکردم ، تقریبا اطمینان به این پیدا کردم بنابراین مقتضای تعظیم شعائر ، اقامه مجلس عزا ، تعطیلی بازار ، خروج دستهجات و عزاداری در این روز است ، و وظیفه صدا و سیما بر پایی عزاداری است و تولد امام کاظم(علیه السلام ) در این روز مانع نباید بشود .

پاسخ آیت الله صافی گلپایگانی :

برپائی مجلس میلاد ائمه علیهم السلام بسیار خوب و مناسب است اما هفتم صفر بنا بر بعضی اقوال مصادف با سالروز شهادت امام حسن مجتبی علیه السلام می باشد و از طرفی تمام ماه محرم و صفر ماههای حزن آل الله و کاروان داغدار و مصیبت زده حضرت سیدالشهداء علیه السلام است سزاوار است در این دو ماه مجلس روضه وعزا برپا نموده و از مجالس جشن وسرور جدا اجتناب نمود . ان شاءالله مجمع مقدس شما عزیزان مورد توجه و عنایت خاصه حضرت بقیهالله ارواحنا فداه قرار بگیرد و همه از منتظران امر فرج آن حضرت بوده باشید .

پاسخ مرحوم آیت الله بهجت

بسمه تعالی

مناسب است در جمع بین دو قول ( مشهور ) در روز هفتم صفر به شهادت سبط اکبر امام مجتبی (علیه الاف التحیه والثناء ) و تولد امام موسی کاظم علیه السلام ترتیب مجالس برای هر دو امام بزرگوار به اینکه مصائب امام دوم (علیه السلام) و مناقب امام هفتم (علیه السلام) را متذکر و یاداور باشند و همین احتیاط حاصل میشود . والسلام

پاسخ مرحوم آیت الله میرزا جواد تبریزی :

محرم و صفر ماه های حزن بر سیدالشهداء و خاندان اهل بیت علیهم السلام می باشد و باید به مجالس عزاداری روضه خوانی بگذرد . والله العالم

پاسخ مرحوم ایت الله فاضل لنکرانی :

بسمه تعالی و له الحمد در این که باید یک روز اختصاص به حضرت امام مجتبی علیه السلام داشته باشد تردیدی نیست و با توجه به اینکه روز ۲۸ صفر روز رحلت خاتم الانبیا (صلی الله علیه و آله و سلم ) هم هست و بدین لحاظ شهادت سبط اکبر علیه السلام تحت الشعاع قرار می گیرد ، لذا خوب است که روز هفتم صفر را به این عنوان اختصاص دهند که مشهورهم همین است .

متن جوابیه آیت الله العظمی شبیری زنجانی

بسمه تعالی

عزاداری روز هفتم ماه صفر به عنوان سوگواری سبط (علیه السلام) و تعطیل بازار که سنت شیعیان بوده از شعائر دینی است که باید محفوظ بماند و با ذکر مناقب امام هفتم (علیه السلام) منافات ندارد .

لازم به ذکر است که بنابر اسناد موجود ، قول هفتم صفر از زمان امام کاظم علیه السلام رواج داشته و از سوی قاسم بن ابراهیم الرسّی «البرسی» ۱۶۹-۲۴۶ هجری قمری عنوان شده است . قبل از ورود به بحث لازم است که قاسم بن ابراهیم را از دیدگاه رجالییون معرفی کنیم : نجاشی رجالی بزرگ در مورد قاسم بن ابراهیم اینگونه مینویسد : « قاسم پسر ابراهیم طباطبا پسر اسماعیل پسر ابراهیم پسر حسن مثنّی پسر امام مجتبی علیه السلام است . او صاحب کتاب (تثبیت الامامه) میباشد که از امام صادق علیه السلام با واسطه و از امام کاظم علیه السلام بدون واسطه روایت میکند .

ابوالحسن العمری در کتاب (المجدی فی انساب الطالبییّن) می نویسد : «کنیه او ابامحمّد فردی عفیف و زاهد بوده است و از سلاطین جور وقت دوری جسته و هدایا و مراحم آنان را اگر چه از طلا و نقره بوده ، نپذیرفته است و مردم را به وصایت امام رضا علیه السلام دعوت می کرده و از سال ۲۲۰ ه ق تا ۲۴۶ ه ق که از دنیا رحلت نمود و درجبل الرسّ «کوهی در نزدیک حله» مخفی بوده است .

همچنین آقا بزرگ تهرانی از او تمجید بسیار نموده است و فرموده است : او سیدی شریف و از سادات بنی الحسن علیه السلام است .

از این روایت قاسم بن ابراهیم ، بزرگانی از فقهاء همچون شهید اول ، کفعمی ، والد شیخ بهائی ، شیخ بهائی در (توضیح المقاصد) ، علامه مجلسی در (بحار الانوار)، شیخ عبدالله بحرانی در (عوالم العلوم) ، شیخ محمد حسن نجفی در (جواهر الکلام) ، شیخ جعفر کاشف الغطاء در (کشف الغطاء) و شیخ عباس قمی در (انوار البهیّه) پس از قرن هفتم تا زمان حاضر تبعیت نموده اند ؛ که به برخی از این روایات اشاره میکنیم :

اسناد وارده در کتب حدیثی مبنی بر شهادت در روز ۷ ماه صفر

سند اول : « تثبیت الامامه »

قدیمی ترین منبعی که در این زمینه تا به حال یافت شده کتاب « تثبیت الامامه » تالیف « سید قاسم بن ابراهیم الرسی » است که در سال ۲۴۶ وفات یافته است . وی که خود از نوادگان حضرت امام حسن مجتبی علیه السلام است ، از زهاد و عباد و علمای زمان خویش بود که دارای تألیفات فراوانی است . گفتنی است وی از روات احادیث هم بوده است و بدون واسطه از حضرت موسی بن جعفر علیه السلام روایت نقل میکرده است . وی در کتاب خویش چنین آورده است . «الامام الحسن علیه السلام ابوه الامام امیرالمومنین علی علیه السلام، امه فاطمه الزهراء سلام الله علیها، ولادته: ولد فی المدینه لیله النصف من شهر رمضان فی السنه الثالثه للهجره، القابه: التقی، الزکی، السبط، وفاته: توفی فی السابع من شهر صفر سنه خمسین من الهجره»

سند دوم : قول شهید اول یکی دیگر از کسانی که قائل بودند شهادت سبط اکبر حضرت امام حسن مجتبی علیه السلام در هفتم ماه صفر واقع شده است ، شهید اول (متوفای ۷۸۶) می باشند ایشان در کتاب شریف «دروس» می فرمایند : الامام ، الزکی ، ابومحمد الحسن بن علی سید شباب اهل الجنه ولد بالمدینه یوم الثلاثاء منتصف شهر رمضان سنه اثنتین من الهجره… و قبض بها مسموما یوم الخمیس سابع صفر سنه تسع و اربعین من الهجره .

سند سوم : «مرحوم کفعمی» یکی دیگر از کسانی که قائل به شهادت امام حسن مجتبی در هفتم ماه صفر شده است ، علامه بزرگوار و محدث کبیر مرحوم کفعمی صاحب کتاب شریف «مصباح» می باشد ایشان در این کتاب چنین می فرماید : ولد فی یوم الثلاثاء منتصف شهر رمضان سنه ثلاث من الهجره و توفی یوم الخمیس سابع شهر صفر سنه خمسین من الهجره .

سند چهارم : پدر بزرگوار شیخ بهایی یکی دیگر از بزرگانی که قایل به شهادت امام حسن مجتبی علیه السلام در هفتم صفر می باشد مرحوم علامه شیخ حسین والد مکرم شیخ بهایی در کتاب «وصول الاخبار الی اصول الاخبار» می باشد وی که متوفای سال ۹۸۴ هجری است در کتاب خویش میفرماید : « هو الامام الزکی ابومحمد سید شباب اهل الجنه ولد بالمدینه یوم الثلاثاء منتصف شهر رمضان سنه اثنتین من الهجره مسموما فی المدینه یوم الخمیس سابع شهر صفر سنه تسع او ثمان و اربعین و قیل سنه خمسین من الهجره عن سبع و اربعین سنه .

ولادت امام کاظم علیه السلام صفر یا ماه ذی الحجه ؟

ولادت امام کاظم علیه السلام در روز هفتم صفر با اینکه بین علما شهرتی پیدا کرده است ولی ؛

اولاً : بزرگانی چون شیخ کلینی در (اصول کافی) و شیخ مفید در (الارشاد و مسارّ الشیعه) و شیخ طوسی در (تهذیب الاحکام) به قول ولادت آن حضرت درهفتم صفر اعتنا نکرده و از بیان آن ساکت مانده اند .

ثانیاً : فحولی از علما چون شهید اول در (الدروس) ، شیخ محمد حسن نجفی در (جواهر الکلام) و شیخ جعفر کاشف الغطاء در (کشف الغطاء) آن را ضعیف شمرده اند

ثالثاً : در تاریخ ولادت امام کاظم علیه السلام روایاتی وارد شده است که بزرگان از محدثین چون احمد بن خالد برقی در (المحاسن) ، شیخ کلینی در (اصول کافی) ، محمد بن حسن صفّار در (بصائر الدرجات) و ابن جریر طبری شیعی در (دلائل الامامه) از ابی بصیر به طرق مختلف از امام صادق علیه السلام روایت کرده اند : که این ولادت پس از ایام حج سال ۱۲۷هـ و هنگام مراجعت حضرت صادق علیه السلام به مدینه و در اولین منزل پس از جحفه به نام ابواء بوده است . که به تصریح معجم البلدان ابواء ۳۳ میل (حدود ۵۳ کیلومتر) تا جحفه فاصله دارد .

مطلب مهم : روایت ابی بصیر قرینه ای است بر اتمام حج و بازگشت به مدینه در همان سالی که امام کاظم علیه السلام در ابواء به دنیا آمده ، و این دلالت دارد بر اینکه امام کاظم در ماه ذی الحجه دیده به جهان گشود نه در ماه صفری که درسال ۱۲۸هـ نقل شده است .

رابعاً : ابن جریر طبری متوفای قرن چهارم در روایت دیگر از امام عسکری علیه السلام در (دلائل الامامه) ، تصریح بر وقوع ولادت آن حضرت در ماه ذی الحجه نموده است

همچنین آیت الله محمد غروی عضو شورای عالی حوزه ، در این رابطه بیان کرد که آنچه در میان عامه مردم در رابطه با سالروز شهادت امام حسن مجتبی علیه السلام مشهور و معروف است روز ۲۸ صفر است . اما بزرگان و علما روز ۷ صفر را به عنوان روز شهادت این امام همام ، روز عزا و تعزیه می دانند .

یوسفی غروی با بیان این که تمام شیعیان در دنیا به غیر ایران هفتم صفر را به عنوان روز شهادت امام حسن مجتبی علیه السلام عزاداری می کنند ، می گوید : در کشور ما این روز به عنوان سالروز میلاد امام هفتم تبریک گفته می شود در حالی که در کل عالم اسلام ، شیعیان در این روز عزادار هستند . من در سفرهای تبلیغی که به کشورهای مختلف اروپایی ، آسیایی و حاشیه خلیج فارس داشته ام ، دریافتم که شیعیان این مناطق از این مسئله ناراحت هستند و اعتراض می کردند که چرا وقتی همه ما در عزا هستیم ایران این روز را جشن می گیرد و تبریک می گوید . در تاریخ روایتی مبنی بر شهادت امام حسن مجتبی علیه السلام در هفتم صفر وجود دارد که از زمان صفویه تصمیم گرفته شد این روایت به ۲۸ صفر منتقل شود تا در این روز دو مناسبت رحلت رسول الله صلی الله علیه و آله و شهادت امام حسن مجتبی علیه السلام و در ۲۹ صفر هم شهادت امام رضا علیه السلام واقع شود .

این مسئله در عصر صفویه ترویج شد که برخلاف واقعیت های تاریخی است . به همین دلیل تمام شیعیان به غیر از شیعیان ایران در روز هفتم صفر به عزاداری می پردازند . در گذشته تمام شیعیان دنیا ، هفتم صفر را به عنوان سالروز شهادت امام حسن مجتبی علیه السلام عزاداری می کردند اما در عصر صفویه در ایران مناسبت هفتم صفر را به ۲۸صفر تغییر دادند .

در منابع کهن تنها به سال تولد امام کاظم علیه السلام در سال ۱۲۸ ه. ق اشاره شده است بعدها در منابع دست دوم قید ماه صفر اضافه شد و در منابع بسیار متاخر نزدیک به قرن دهم به بعد از جمله در کتاب بحرالانساب قید هفتم صفر ذکر شده است و بنابر تتبعی که شده تنها کتابی که میلاد امام را به هفتم صفر نسبت می دهد همین کتاب است و تمام کتاب های بعد به این کتاب استناد نموده اند حتی در اصول کافی فقط سال تولد امام ذکر شده است .

تاریخ واقعی تولد امام موسی کاظم علیه السلام : در جلد دوم این کتاب در صفحه ۳۰، در حدیث ۱۱۳۰ آمده است که ابی بصیر نقل می کند که من سال ۱۲۸ ه . ق همراه با امام صادق علیه السلام به حج مشرف شدم . وقتی از حج برگشتیم و به شهرک ابواء (بین مکه و مدینه) رسیدیم ، مادر امام کاظم علیه السلام درد زایمانشان گرفت و آن حضرت ، آن جا به دنیا آمدند . بنابراین وقتی در راه بازگشت از موسم حج حضرت به دنیا آمده باشند بسیار بعید است که ایشان در ماه صفر به دنیا آمده باشند ؛ پس تاریخ هفتم صفر به عنوان سالروز میلاد امام کاظم علیه السلام اصلا صحت ندارد و علمای شیعه بنا را به این گذاشته بودند که دو ماه محرم و صفر عزا باشد و همان طور که حسینیه ها و مساجد همه سیاهپوش می شوند و این سیاهپوشی تا آخر ماه صفر ادامه یابد .

بنابراین میلاد امام کاظم علیه السلام یا ۱۷ ماه ذی الحجه یا ۲۷ ذی الحجه سال ۱۲۸ ه . ق بوده است . چون ذی الحجه آخرین ماه سال قمری است و میلاد امام هم در روزهای آخر این ماه واقع شده است به همین دلیل گاهی در تاریخ اشتباه شده و به جای سال ۱۲۸ ه .ق سال ۱۲۹ ه. ق نوشته شده است .

این مدرس حوزه علمیه قم با اشاره به این که ذکر روز هفتم صفر به عنوان میلاد امام کاظم علیه السلام پس از درگذشت مرحوم بروجردی و در زمان پهلوی در تقویم ها ثبت شد، می گوید : من تاکنون در هیچ تقویمی قبل از رحلت مرحوم آیت ا…بروجردی، ندیدم که میلاد امام باقر علیه السلام و امام کاظم علیه السلام در اوایل ماه صفر ذکر شود و این ماجرا پس از درگذشت مرحوم بروجردی (ره) که علما علیه شاه قیام کردند ، انجام شد . شاه تصمیم گرفت علیه حوزه اقدامی کند و چون حوزه هفتم ماه صفر را شهادت امام حسن مجتبی علیه السلام می دانست ، در مقابل ، شاه در تقویم ها این روز را به عنوان میلاد امام کاظم علیه السلام مطرح کرد که ثبت شد هنوز هم پس از گذشت سال ها از این موضوع ، دفاتر مراجع و علما هفتم صفر را به عنوان شهادت امام حسن مجتبی علیه السلام می دانند و عزاداری می کنند . اما صداوسیما و رسانه ها این روز را به عنوان روز میلاد مطرح می کنند . حتی در قم در صحن حرم حضرت معصومه سلام الله علیها دعوایی پیش آمد سخنران کاروان کربلایی ها که برای عزاداری به حرم آمده بود ، در سخنانش گفته بود از مظلومیت های امام دوم این است که در مهد تشیع در ایران در روز شهادت ایشان جشن می گیرند و تبریک می گویند .

وی همچنین اظهار کرد : از لحاظ اسناد تاریخی ، مرحوم شیخ کفعمی در قرن ۹ در کتاب «مصباح بلدالامین»، هفتم صفر را زمان شهادت امام حسن مجتبی علیه السلام اعلام کرده و لذا معمول شیعیان غیر ایرانی ، مخصوصا شیعیان عراق این است که هفتم صفر را شهادت امام حسن علیه السلام میدانند و عزاداری میکنند .

یوسفی غروی در مورد ثبت شهادت امام حسن علیه السلام در دوران صفویه گفت : در زمان صفویه چون تشیع مذهب رسمی شده بود ، با مشورت علما برای اینکه اعلام عزا و تعطیل رسمی کنند ، لذا وفات پیامبر صلی الله علیه و آله ، شهادت امام حسن علیه السلام و امام رضا علیه السلام را در یک روز در آخر ماه صفر جمع کردند تا هم عزاداری شکوهمندتری برگزار شود و هم از تعدد تعطیلی جلوگیری شود و این باعث شد که سایر شیعیان به خصوص شیعیان عراق مخالفت خود را با این تقویم اعلام کنند . این استاد حوزه علمیه قم در ادامه خاطرنشان کرد : مرحوم آیتاللهالعظمی شیخ عبدالکریم حائری یزدی که درس خوانده نجف و کربلا بود ، بعد از هجرت از نجف به سوی ایران ، این روش را از علمای نجف و کربلا به ایران و قم انتقال داد و از آن وقت به بعد ، علما در این روز برای امام حسن علیه السلام عزاداری میکنند.

منبع : beynolharameyn541.ir

کانون بسیج مداحان سپاه زابل...